Barış Manço'yu 1962-1963 Şarkıları ile Anıyoruz

Barış Manço'yu 1962-1963 Şarkıları ile Anıyoruz

Barış Manço’nun Anadolu Pop öncesi döneminde sırasıyla,  doo-wop şeklinde vulagarize edilen vokal müziği, rock’n’roll, twist ve giderek beat, ‘ye ye’, nihayetinde de psychedelic rock etkili olmuştu. İlk grubu olan Kafadarlar bir vokal grubuyken, Harmoniler, ilk seti bir vokal grubu görünümünde olmakla beraber, 1960’ların başında dönüşüm geçirerek grup fonksiyonuna kavuşacaktı. Manço’nun ilk iki grubu Galatasaray Lisesi öğrencilerinden oluşan ekiplerdi. Milliyet Liselerarası Müzik Yarışması döneminde olsa belki de okulun ismiyle anılacak olan bu tarz grupların 1950’lerin sonu ve 1960’ların başında genellikle  müstakil isimleri bulunuyordu. Barış Manço, ekibin doğal lideri olarak ismini grubun önüne alarak şarkıcı karizmasını o dönemden sahiplenmişti.


1957 yılında Erkin Koray’ı Galatasaray Lisesinde verdiği rock’n’roll konserinde izleyen Barış Manço'nun da kanına Rock’n’Roll’un enerjisi girmiş, 1958 yılında Kafadarlar adlı ilk topluluğunu; daha sonra Galatasaray Lisesi’nden diğer arkadaşlarıyla birlikte Harmoniler’i kurmuştu. Başlangıçta büyük bir vokal grubunu andıran grup, sonradan bir rock’n’roll grubu görünümü almıştı. Elvis Presley, Jerry Lee Lewis, Little Richard ve Gene Vincent’in coverlarını yapan grubun repertuvarını ‘Great Balls of Fire’, ‘Jenny Jenny’, ‘She’s Got It’, ‘Where Is My Heart’, ‘Run Samson Run’, ‘Trouble’, ‘Long Tall Sally’ ve ‘Runaway’ gibi şarkılar oluşturuyordu. Ayrıca Manço’nun bir bestesi de konserlerde çalına geliyordu: ‘Dream Girl’.  Aksak ritimli ve Balkan etkili bu beste, 1963 yılında ‘Çıt Çıt Twist’ plağının arka yüzünde yer alacaktı. 27 Ağustos 1961’de Küçük Çiftlik Parkında düzenlenen bir yarışmada Manço ve Harmoniler ‘Dream Girl’ ile en iyi beste ödülünü kazandı.  Grup, 13 Ağustos 1961’de Melodi Dergisi'nin Site Pavyonu'nda düzenlediği yarışmaya da katılmıştı. Harmoniler de bu yarışmada üçüncülük ödülünü Apache Ritm Grubu (Apaşlar) ile paylaştı.


Harmoniler’in 1961 yılı kadrosu, piyanoda Yavuz Beşorak, elektro gitarlarda Rıza Omayer ve Emre Gönenç, bateride Fikret Zolan, tenor saksofonda Oğuz Kayıhan, ritim gitar ve vokalde Barış Manço’dan oluşuyordu. 1962 yılında ise Barış Manço & Harmoniler iki farklı kadroya sahipti. 1962 başlarındaki kadroda Rıza Omayer (elektro gitar), Kemal Girgin (e.gitar), Tarık Şardağ (kontrbas) ve Batur Pere (davul) yer alıyordu. 1962’nin devamında büyük ihtimalle de bu plağın kadrosunu da oluşturan yeni bir Harmoniler ortaya çıkmıştı. Durul Gence 5 içerisinde göreceğimiz Mehmet Şahinbaş elektro gitarda, geleceğin bilim insanı Asaf Savaş Akat saksafonda yer alıyordu. Onların dışında grubun elemanları elektro gitarda Şanal Pınar, davulda Batur Pere ile piyano ve basta Osman Önder'di.


Tam da o dönemde; Manço’nun ilk dönemlerinin kayıtlı ürünlerine bugün dönemdaşlarına nispeten kolay erişebilmemizi sağlayan bir plak anlaşması yapıldı. Bu anlaşma bugün elinizde tutma imkanına sahip olduğunuz uzunçaların da vesilesi oldu.


Sahibinin Sesi firmasında prodüktör olarak çalışırken biraz da Zeki Müren vesilesiyle Grafson firmasını kuran Mihran Gürciyan, aynı zamanda ülkemizde 45’lik plakların da öncülerinden biriydi. 1962 yılından başlayarak başta Zeki Müren olmak üzere firmanın 78 devir plak kataloğunu 45’lik olarak yayımlamaya başlamıştı. Bu dönemde Zeki Müren, Muzaffer Akgün gibi pek çok ismi bünyesinde hâlihazırda toplamıştı. Barış Manço da Gürciyan’ın gelecek gördüğü genç, bir yükselen yıldızdı.


Böylesine popüler alaturka sanatçılardan oluşan kataloğa girebilmek Barış Manço ve Harmoniler gibi genç bir grup için ya büyük bir başarı ya da büyük bir tesadüftü. Grafson, kuşkusuz 1961 yılından bu yana dünyayı sallayan twist rüzgârını başarılı bir şekilde uyarlayan bu gençlerle plak yapmayı popüler bir akımı değerlendirmek amacıyla düşünmüş olmalıdır. Plakların koleksiyoncuların arşivlerine zorlukla girişine bakılırsa bu plakları çok fazla basmayıp düşük riskli bir ürün çeşitlendirmesi yaptığını da düşünebiliriz.


Master bantlardan aktarılarak elinize ulaşan bu uzunçalardaki eserlerin hepsinin kayıt tarihi 1962 yılı... Kapak olarak da Barış Manço’nun deri takımlar içerisinde renkli fotoğrafı kullanılmış. Plaklar arasında kapak farklılaştırmasına gidilmemiş ki bu durum Zeki Müren gibi birçok satan şarkıcının pek çok plağı için de geçerlidir.


Kayıtlar, mono bandın sadece tek kanalı kullanılarak yapılmış. Bu nedenle elinizdeki plağın masteringi yapılırken kanal duplikasyonu yapılmak durumunda kalındı. Plak kaydında 78 devir plak döneminin alışkanlığı olarak sanatçı, stüdyoya bir kere girerek canlı olarak eserleri grubuyla okumuş. Bu kayıtlar ise farklı dönemlerde şirket tarafından değerlendirilmiş. Nitekim 1962 yılında ‘Let’s Twist Again - The Twist’ ve ‘The Jet - Twistin’ USA’ adlı 45’likler yayımlanırken; 1963 yılında ‘Çıt Çıt Twist - Dream Girl’ yayımlandı. Albümün açılışında yer alan ‘Kızılcıklar’ ve ‘Urfa’nın Etrafı Dumanlı Dağlar’ ise 45’lik olarak hiç yayımlanmadı. 1977 yılında bir toplama uzunçalarda değerlendirildi.


MGG 515 seri numaralı ilk plakta yer alan Twistin U.S.A ve The Jet eserlerinin ikisi de Kal Mann’a ait.  Özgün olarak ‘Twistin U.S.A.’ Danny & the Juniors tarafından,  The Jet ise Chubby Checker tarafından 1961 yılında plak yapıldı.


MGG 516 seri numaralı ikinci plakta yer alan ‘The Twist’,  Hank Ballard’ın bir bestesi. 1959 yılında Hank Ballard & The Midnighters tarafından ilk defa plak yapıldı. Listelere mütevazı bir giriş yapan bu eserin patlaması ise 1 yıl sonra Chubby Checker tarafından yorumlanmasıyla oldu. Dave Appell ve Kal Mann’a ait bir eser olan ‘Let's Twist Again’ ise 1961 yılında Chubby Checker tarafından plak yapılmasıyla birlikte hızlıca hit oldu ve şarkı, Johnny Hallyday’den The Ventures’a kadar pek çok sanatkarca yorumlandı.


MGG 566 seri numaralı üçüncü plakta yer alan ‘Çıt Çıt Twist’ geleneksel bir eserin Harmonilerin twist aranjmanı ile yapılmış bir yorumu; Dream Girl ise Manço’nun yayımlanan ilk bestesi niteliğini taşıyor. Bu plakla Manço, hem Anadolu Pop döneminin erken bir ürününü sunarken, hem de üretken bir müzisyen olacağının müjdesini daha 19 yaşındayken veriyordu. ‘Çıt Çıt Twist’in esasını oluşturan türkü, 1980 yılında daha space funk bir düzenlemeyle yeniden kaydedilecek, ancak yayımlanması için 1983 yılında ‘Estafurullah Ne Haddimize’ uzunçalarının kaset versiyonunu beklemek gerekecekti. Hatta aradan geçen süre içinde eserin altyapısı ile Manço’nun 1981 hiti ‘Alla Beni Pulla Beni’ oluşturulacaktı. ‘Çıt Çıt Twist’in yayımlandığı dönemde Erkin Koray’ın ‘Ceviz Oynamaya Geldim Odana’ adlı türküyü de twist olarak yorumladığını öğreniyoruz. ‘Kara Tren’ ve ‘Burçak Tarlası’ ile başlayan proto-Anadolu Pop döneminin başlamasına ise daha 1-2 yıl vardı. Dream Girl ise ilk yerli ama İngilizce pop bestesi olan Erol Büyükburç’un Little Lucy’sinden sadece 1 yıl sonra kaydedilmiş bir çalışma... Blues gitarıyla başlayan eser, melodisi Çıt Çıt Twist’i hatırlatsa da Balkanik bir twist olarak genç bir besteci için gayet özgün ayrıntılar içeriyor.


Aynı sessionda kaydedilen ‘Kızılcıklar-Urfanın Etrafı Dumanlı Dağlar’ ise 45’lik olarak yayımlanmadı. Bu eserlerin ortaya çıkması için 1977 yılında Grafson’un ‘Karışık Aranjmanlar İstek 1’ adlı 7050 seri numaralı toplama LP’sini beklemek gerekti.  Toplama 1962 ile 1975 arası farklı dönemlerde yayımlanmış eserlerden oluşuyordu. Dolayısıyla pek sound ve tarihsel uyuşmanın olmadığı bir uzunçalardı. O dönemde popülaritesinin üst seviyelerini yaşayan Erol Evgin, Barış Manço, Aydın Tansel ve Ersen’in nispeten az ünlü yıllarına ait kayıtlar toplu olarak bu uzunçalarda sunuluyordu. ‘Kızılcıklar’, 1962 yılında Manço ve Harmoniler’in repertuarına girmiş bir 9/8’lik türküydü. Bu şarkı, Les Mistigris ve Kaygısızlar döneminde de defaatle plak olarak değerlendirilecekti.  ‘Urfanın Etrafı Dumanlı Dağlar’ ise Manço’nun gelecek kariyerindeki mistik Anadolu pop tavrının da öncülü bir düzenlemeydi.


Velhasılıkelam, bu uzunçalarda yer alan eserler ülkemizde bir Türk sanatçısına ait yayınlanmış ilk popüler müzik 45'liklerinin kaydedildiği sessionın külliyatıdır. Manço, 1963’te Belçika’ya, Kraliyet Akademisi’nin Grafik bölümünde eğitim almak üzere giderken Gürciyan’dan aldığı avans (büyük ihtimalle Dream Girl plağı ve 1977’de yayımlanacak iki eser için) yolculuğunun önemli bir bölümünü finanse etti. Belçika’ya adım attıktan sonra Golden Rollers, The Folk 4, Les Mistigris gibi gruplarla çalıştı. Bu dönemde eş zamanlı olarak hem batıyı algılama hem de bir east & west mantığı içerisinde kendi ülkesini algılama konusunda teknik ve duruş geliştirdi. Psychedelic rock üzerinden kendi Anadolu Pop anlayışını oluşturdu.


Batur Pere, Manço’dan sonra önce grup arkadaşı Mehmet Şahinbaş ile Ekolar grubuna geçiş yaptı. Mehmet Şahinbaş 1963’te Ekolar, 1966’da Gökçen Kaynatan, 1967-68’de Durul Gence 5’de çaldı. Osman Önder 1966 yılında Bonn kentinde Golden Horn Kentet içerisinde çalıyordu. 1963 yılında kurulan orkestrada Harmoniler’in eski davulcularından Fikret Zolan da yer alıyordu. Osman Önder, 1970 yılında da Özdemir Erdoğan Orkestrasında bas çaldı. Saksafoncu Asaf Savaş Akat ise Harmoniler sonrası iktisat alanında kariyerine devam etti ve bu alanda zaman zaman Türkiye’nin kader anlarında isminden söz ettiren bir akademisyen oldu.


Harmoniler, Manço’nun kariyerinde yeni sıçramaları da kapsayacak bir başlangıç noktası olması hasebiyle önemli bir yere sahip...  Bu gruba ait plaklara erişirken master bantların da ortaya çıkmış olması, Türk Popüler Müzik tarihinin işitsel ve yazılı olarak doğru bir biçimde hafızalarda yer alması açısından da talihli bir durumdur.  Hayatlarının devamını birbirlerinden alabildiğine farklı yaşamış bu insanların müzikal maceralarına tanık olmak ve toplumsal bilinçaltımızı en fazla etkileyen sanatçılardan Barış Manço’ya bir de bu gözle bakmak için bu LP çok güzel bir başlangıç...

18.02.2019
FACEBOOK
TWİTTER
İNSTAGRAM